Afazja co powoduje i jakie są jej najczęstsze przyczyny?

Afazja to złożone zaburzenie językowe objawiające się utratą lub upośledzeniem zdolności komunikacyjnych, które obejmują mówienie, rozumienie wypowiedzi, czytanie i pisanie. Powstaje najczęściej nagle – po udarze mózgu – lub rozwija się stopniowo w przebiegu chorób neurodegeneracyjnych. Artykuł wyjaśnia, co powoduje afazję i jakie są jej najczęstsze przyczyny, opierając się na rzetelnych źródłach medycznych.

Co powoduje afazję? – mechanizmy i istota zaburzenia

Afazja to zespół objawów powstający w wyniku uszkodzenia struktur mózgu odpowiedzialnych za funkcje językowe. Kluczową rolę odgrywa uszkodzenie obszarów lewej półkuli mózgu u większości osób, ponieważ jest ona odpowiedzialna za przetwarzanie języka[1][3][4][5]. Do zaburzeń dochodzi na skutek nagłego braku dopływu krwi do tych rejonów (udary mózgu) lub w wyniku postępującego zniszczenia neuronów w chorobach otępiennych[1][2][3][4][6].

Uszkodzenie struktur językowych prowadzi do deficytów, takich jak trudności w programowaniu wypowiedzi (afazja ruchowa), rozumieniu wypowiedzi (afazja czuciowa) lub obydwu funkcji (afazja mieszana, afazja globalna)[1][2][3]. Konsekwencją są takie objawy jak agramatyzm, tworzenie słów bez znaczenia, parafazje słowne czy zaburzenia płynności wypowiedzi[2][3].

Najczęstsze przyczyny afazji

Najczęstszą przyczyną afazji jest udar mózgu, w którym dochodzi do nagłego ograniczenia dopływu krwi do obszarów mózgu odpowiadających za mowę i rozumienie[1][3][4]. Udar niedokrwienny powoduje śmierć komórek nerwowych i nieodwracalne zaburzenia funkcji językowych. Afazja bywa pierwszym i najważniejszym objawem udaru obejmującego lewą półkulę mózgu[1][2][4].

Oprócz udaru mózgu do innych, ważnych przyczyn afazji należą urazy głowy (na przykład powypadkowe), nowotwory mózgu, wylewy krwi do mózgu, infekcje (zapalenie mózgu wywołane wirusami lub bakteriami), choroby demencyjne (choroba Alzheimera, Parkinsona, otępienie czołowo-skroniowe) oraz zatrucia neurotoksynami lub obecność mikrozakrzepów wywołujących uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego[2][3][4][5][6].

Rzadziej afazję powodują zmiany zapalne lub metaboliczne, mikrourazy oraz traumatyczne przeżycia – szczególnie u dzieci, u których zaburzenie nazywane jest rozwojową afazją dziecięcą. W tym przypadku nie ma związku z niepełnosprawnością intelektualną ani porażeniem mózgowym[1][2][5].

Rodzaje afazji: konsekwencje i wyznaczniki mechanizmów uszkodzenia

Wyróżnia się afazję ruchową (motoryczną), objawiającą się utrudnieniem lub utratą zdolności do wymowy i tworzenia płynnych wypowiedzi; afazję czuciową (sensoryczną) z poważnymi trudnościami w rozumieniu słów, mimo zachowania płynności wypowiedzi; afazję mieszaną łączącą objawy obydwu typów oraz afazję globalną – najcięższą postać z całkowitą utratą zdolności językowych (zarówno mowy jak i rozumienia)[1][2][3][9].

Typ zaburzenia zależy od lokalizacji i rozległości uszkodzenia struktur w półkuli dominującej. Uszkodzenie określonych obszarów powoduje tzw. agramatyzm, generowanie słów lub dźwięków bez znaczenia, zaburzenia płynności mowy, a niekiedy tylko pojedyncze słowa („embol”)[2][3].

Afazja jako objaw wielu chorób – zależności kliniczne

Afazja jest objawem, a nie samodzielną jednostką chorobową. Pojawia się jako konsekwencja uszkodzeń mózgu spowodowanych różnymi czynnikami – najczęściej udarem, nowotworami lub procesami neurodegeneracyjnymi[1][3][4][5]. Może też być manifestacją infekcji ośrodkowego układu nerwowego, uogólnionych urazów czy toksycznych uszkodzeń neuronalnych[2][3][6].

Współwystępowanie afazji z innymi schorzeniami OUN (jak demencja, choroba Parkinsona, otępienie czołowo-skroniowe) podkreśla powiązania afazji z rozległymi procesami degeneracyjnymi. U dzieci, szczególnie tych bez deficytów słuchu i rozwoju ruchowego, afazja rozwojowa może wystąpić także wskutek mikrourazów lub czynników emocjonalnych[2][3][5].

Terapia, leczenie i najnowsze kierunki postępowania

Współczesne podejście do leczenia afazji opiera się na intensywnej terapii logopedycznej i wsparciu psychologicznym, które są fundamentem procesu rehabilitacji[1]. Zastosowanie mają nowoczesne techniki neuropsychologiczne, a w przypadkach powiązanych z procesami neurodegeneracyjnymi terapia dostosowywana jest indywidualnie do postępu choroby[1].

Wczesna, specjalistyczna interwencja zwiększa szansę na odzyskanie części utraconych funkcji językowych, a kontynuacja rehabilitacji logopedycznej wpływa pozytywnie na jakość życia pacjenta oraz jego funkcjonowanie społeczne.

Podsumowanie

Afazja to zespół objawów wynikających z uszkodzenia specyficznych struktur mózgu – głównie lewej półkuli dominującej. Najczęściej spowodowana jest udarem mózgu, ale może być także następstwem urazów, nowotworów, infekcji, chorób neurodegeneracyjnych oraz ekspozycji na toksyny[1][2][3][4][5][6]. Odpowiednie rozpoznanie i wdrożenie intensywnej terapii są podstawą skutecznej rehabilitacji i powrotu pacjenta do aktywności życiowej.

Źródła:

1. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/czym-jest-afazja-objawy-rodzaje-przyczyny-i-diagnostyka/
2. https://salve.pl/aktualnosci/afazja-czym-jest-jakie-sa-rodzaje-przyczyny-i-objawy,42785
3. https://www.damian.pl/zdrowie-psychiczne/afazja/
4. https://polmed.pl/zdrowie/afazja-rodzaje-przyczyny-objawy/
5. https://enel.pl/enelzdrowie/zdrowie/afazja-czym-jest-jak-ja-rozpoznac-i-o-jakich-schorzeniach-moze-swiadczyc
6. https://www.aptekaolmed.pl/blog/artykul/afazja-zaburzenie-mowy-czym-jest-przyczyny-i-objawy-leczenie-afazji,251.html
7. https://mindhealth.pl/co-leczymy/zaburzenia-mowy/afazja
8. https://apteka.superpharm.pl/poradnik/czym-jest-afazja-jakie-sa-przyczyny-i-objawy-afazji-czy-leczenie-przynosi-efekty
9. https://www.mp.pl/pacjent/objawy/146423,afazja