Testy pokarmowe pełnią kluczową rolę w diagnozowaniu alergii oraz nietolerancji pokarmowych. Są szczególnie zalecane, gdy występują objawy po spożyciu określonych produktów, takich jak nabiał, orzechy, czy gluten. Badanie to polega na analizie obecności przeciwciał IgE i IgG we krwi, co pozwala zidentyfikować przyczyny niepożądanych reakcji organizmu i umożliwia skuteczne wdrożenie diety eliminacyjnej [1][3][5].
Na czym polegają testy pokarmowe?
Testy pokarmowe to nowoczesne badania polegające na pobraniu próbki krwi żylnej oraz analizie obecności swoistych przeciwciał wobec określonych składników pokarmowych. W zależności od charakteru podejrzewanej reakcji, laboratoryjnie oznaczane są przeciwciała IgE (odpowiedzialne za natychmiastowe reakcje alergiczne) lub IgG (obsługujące mechanizmy nietolerancji pokarmowej, reagujące często z opóźnieniem) [1][3]. Panele pokarmowe obejmują zazwyczaj 20-21 głównych alergenów – zarówno najbardziej powszechnych (mleko krowie, jaja, orzechy, gluten), jak i mniej oczywistych (owoce morza, pomidory, jabłka, seler) [5][6][9]. Wyniki wyrażane są ilościowo bądź w skali RAST 0-6, gdzie wyższa wartość świadczy o intensywniejszej reakcji układu odpornościowego [1].
Jak przebiega wykonanie testów pokarmowych?
Pierwszym i bardzo ważnym etapem jest szczegółowy wywiad lekarski: tylko dzięki rzetelnej rozmowie z pacjentem można właściwie zakwalifikować do badania i wybrać odpowiedni panel testowy [1][4][7][10]. Sam proces pobrania jest szybki i prosty – nie wymaga wcześniejszego przygotowania (nie ma potrzeby być na czczo ani odstawiać leków) [3]. Próbka krwi pobierana jest z żyły łokciowej, a następnie w laboratorium powoduje się reakcję osocza z wybranymi alergenami na specjalnych paskach testowych lub płytkach [2].
Dzięki tej metodzie ryzyko fałszywie dodatnich czy fałszywie ujemnych wyników jest mniejsze niż w starszych testach skórnych, a badanie daje lepszą precyzję w przypadku alergenów pokarmowych [4][7][10]. Wynik otrzymuje się zwykle w ciągu 5-10 dni roboczych [3].
Kiedy warto wykonać testy pokarmowe?
Decyzja o wykonaniu testów pokarmowych powinna być podjęta, jeśli istnieje uzasadnione podejrzenie alergii (np. reakcje po nabiale, glutenie, orzechach, pomidorach, jajach czy owocach morza) lub nietolerancji pokarmowej o niejasnej przyczynie [1][3][5]. Wskazaniem do badania pozostają zarówno objawy skórne, jak i bóle brzucha, zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego czy niecharakterystyczne reakcje ogólne, które ustępują po eliminacji określonego produktu z diety [1][3][5]. Testy wykonuje się zarówno u dzieci, jak i dorosłych – szczególnie gdy wcześniejsze próby diety eliminacyjnej i prowokacyjnej nie przynoszą oczekiwanych rezultatów.
Rodzaje testów pokarmowych i alternatywne metody diagnostyczne
Obok klasycznych testów IgE i IgG, aktualne trendy obejmują techniki diagnostyki molekularnej, polegające na analizie reakcji na pojedyncze molekuły białkowe (np. wyselekcjonowane alergeny mleka: Bos d 4, α-laktoalbumina) [1][8]. W przypadkach wątpliwych, szczególnie tam gdzie wyniki badań laboratoryjnych nie są jednoznaczne, stosuje się nadzorowaną doustną próbę prowokacji (DPP), będącą obecnie złotym standardem rozpoznania alergii pokarmowej [4][8].
Dodatkowo, coraz większą rolę w zaawansowanej diagnostyce odgrywa test aktywacji bazofilów (BAT), który mierzy aktywność komórek odpornościowych po kontakcie z alergenem w specjalistycznym cytometrze przepływowym [4]. Alternatywą mogą być testy skórne (punktowe i śródskórne), jednak mają one ograniczoną czułość dla pokarmów, dlatego testy z krwi uznaje się za dokładniejsze w tej kategorii [4][7][10].
Jak interpretować wyniki testów pokarmowych?
Wyniki testów pokarmowych wyrażane są w skali RAST od 0 do 6, gdzie 0 oznacza brak wykrytej reakcji, a 6 – bardzo wysoką reaktywność układu immunologicznego na dany składnik [1]. W przypadku wskazania podwyższonych wartości kluczowa pozostaje konsultacja z alergologiem, który na podstawie wywiadu, wyników badań oraz być może uzupełniającej DPP lub BAT, rekomenduje eliminację określonych produktów i ewentualną dalszą diagnostykę [1][4][7][10]. Należy pamiętać, że diagnostykę należy zawsze przeprowadzać całościowo – łączyć dane z testów, objawów oraz odpowiedzi na dietę eliminacyjną.
Podsumowanie: fakty o testach pokarmowych
Testy pokarmowe są bezpiecznym, precyzyjnym i wygodnym narzędziem rozpoznawania alergii oraz nietolerancji pokarmowych. Ich największe zalety to nieskomplikowane pobranie materiału, brak konieczności przygotowania, kompleksowe panele alergenów oraz szybka dostępność wyniku [3][6]. W przypadku podejrzenia alergii lub nietolerancji, właściwie dobrane badanie jest skuteczną drogą do diagnozy oraz wdrożenia personalizowanej diety eliminacyjnej pod opieką specjalisty.
Źródła:
- https://zdrowegeny.pl/poradnik/badania-pokarmowe
- https://www.luxmed.pl/dla-pacjenta/uslugi/badania/testy-alergiczne-z-krwi
- https://www.testdna.pl/alergia/testy-alergiczne/testy-pokarmowe-jakie-zrobic/
- https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/nowe-wytyczne-dotyczace-diagnostyki-alergii-pokarmowej-co-to-oznacza-dla-pacjenta/
- https://lab-med.pl/badanie/profil-pokarmowy/
- https://enel.pl/usluga/testy-alergiczne/
- https://pta.med.pl/wp-content/uploads/2024/08/standardy-PTA-III.pdf
- https://www.medicover.pl/alergie/diagnostyka-molekularna-alergii/
- https://www.medistore.com.pl/p/panel-pokarmowy-20-alergenow
- https://www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/artykuly-przegladowe/311212,alergia-na-pokarm-mity-zwiazane-z-diagnostyka-i-leczeniem
AktivKids.pl to portal o rozwoju i zdrowiu dzieci dla rodziców, którzy cenią rzetelną wiedzę podaną bez zbędnych ozdóbek. Łączymy ekspertyzę specjalistów z praktyką codziennego rodzicielstwa – piszemy o tym, co faktycznie działa, nie o tym, co brzmi pięknie w teorii. Żadnych rewolucji ani cudownych metod, tylko sprawdzona wiedza, zdrowy rozsądek i szacunek dla tego, że rodzicielstwo jest wystarczająco trudne bez dodatkowej presji idealności.