Uczulenie na gluten u dzieci może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Aby sprawdzić czy dziecko jest uczulone na gluten, należy zwrócić uwagę na obecność objawów, które mogą świadczyć o alergii, celiakii lub nadwrażliwości nieceliakalnej. Szybka diagnoza i wdrożenie odpowiednich kroków są kluczowe, by zminimalizować ryzyko trwałych powikłań zdrowotnych [2]. Poniżej znajdziesz szczegółowe informacje i wskazówki, jak rozpoznać to zaburzenie oraz kiedy zgłosić się do lekarza.
Kluczowe rodzaje zaburzeń związanych z glutenem
U dzieci wyróżnia się trzy główne zaburzenia powiązane z nietolerancją glutenu: alergię na pszenicę, celiakię oraz nadwrażliwość nieceliakalną na gluten (NCGS) [5]. Każde z tych schorzeń cechują inne objawy oraz mechanizmy powstawania.
Alergia na pszenicę występuje w ciągu kilku minut lub godzin od spożycia glutenu i prowadzi do natychmiastowych reakcji immunologicznych [3]. Celiakia jest chorobą autoimmunologiczną, w której układ odpornościowy niszczy kosmki jelitowe, co powoduje zaburzenia wchłaniania składników odżywczych [1]. NCGS objawia się dolegliwościami podobnymi do celiakii, ale nie prowadzi do uszkodzenia jelit oraz nie wykazuje obecności typowych przeciwciał [5].
Typowe objawy uczulenia na gluten u dzieci
Pierwsze objawy nietolerancji glutenu u dzieci pojawiają się zwykle około 5-7 miesiąca życia, gdy dieta niemowlęcia zaczyna zawierać produkty z glutenem [1]. U niemowląt dominują objawy skórne – pokrzywka, wysypki oraz atopowe zapalenie skóry [1]. Ze strony układu pokarmowego objawy takie jak biegunki, bóle brzucha i zaparcia występują rzadziej, jednak wraz z wiekiem mogą stać się bardziej oczywiste [2].
U starszych dzieci spektrum objawów jest szersze i obejmuje nie tylko dolegliwości żołądkowo-jelitowe, ale też trudności z koncentracją, zmęczenie, zaparcia, częste afty w ustach czy spadek apetytu [2][4]. Dzieci mogą także wolniej rosnąć i mniej przybierać na wadze w porównaniu do swoich rówieśników [2].
Zaburzenia rozwojowe i objawy deficytów
W przypadku przewlekłej nietolerancji glutenu i celiakii u dzieci mogą pojawiać się symptomy świadczące o deficytach, takie jak niskorosłość, wolniejszy przyrost masy ciała czy anemia [4][7][8]. Długotrwałe niedobory obejmują również osteoporozę oraz brak odpowiedniej podaży witamin i minerałów [4][7][8].
Objawy nadwrażliwości nieceliakalnej na gluten (NCGS) najczęściej to: przewlekłe bóle brzucha i wzdęcia (68–87%), bóle głowy (35–54%), zmęczenie i ospałość (35–64%) oraz uczucie niepokoju bądź zaburzenia snu (39%) [6]. U części dzieci pojawiają się częste infekcje, cienie pod oczami oraz nieprawidłowości w obrębie szkliwa zębów [1][4][6].
Objawy skórne, oddechowe i z jamy ustnej
Do częstych objawów uczulenia na gluten zalicza się zmiany skórne: pokrzywki i wysypki oraz atopowe zapalenie skóry, zwłaszcza u najmłodszych dzieci [1]. U niemowląt mogą wystąpić także duszność, sapka oraz wodnisty katar, a także epizody skurczu oskrzeli [1].
W jamie ustnej można zaobserwować afty, stan zapalny, a u niektórych dzieci również defekty szkliwa na zębach [4][6].
Jak sprawdzić, czy dziecko jest uczulone na gluten? – Diagnoza i badania
Właściwe rozpoznanie uczulenia na gluten wymaga zawsze konsultacji z lekarzem specjalistą. Ze względu na niespecyficzność objawów zaleca się wykonanie specjalistycznych badań diagnostycznych w kierunku celiakii, takich jak oznaczanie przeciwciał w surowicy (anty-tTG, EMA) [2]. W niektórych przypadkach konieczne może być wykonanie biopsji jelita cienkiego dla potwierdzenia uszkodzenia kosmków jelitowych [1].
Diagnozowanie alergii na pszenicę zwykle opiera się na testach alergicznych, zarówno skórnych, jak i z krwi (oznaczanie IgE) oraz obserwacji objawów po eliminacji glutenu z diety [3][5]. W przypadku podejrzenia nadwrażliwości nieceliakalnej zaleca się przeprowadzenie diety eliminacyjnej przy jednoczesnym wykluczeniu celiakii i alergii [6].
Znaczenie wczesnego rozpoznania i postępowania
Szybkie wykrycie i wprowadzenie odpowiedniej diety bezglutenowej ma kluczowe znaczenie dla zahamowania uszkodzeń jelit i innych powikłań zdrowotnych [2]. Dzięki temu dziecko może odzyskać prawidłowe tempo wzrastania, poprawić samopoczucie i funkcje poznawcze [2].
Nie należy samodzielnie rozpoczynać diety bezglutenowej bez diagnostyki, gdyż utrudnia to prawidłowe rozpoznanie przyczyny dolegliwości [1]. W każdym przypadku obecności objawów sugerujących uczulenie na gluten należy udać się do lekarza.
Podsumowanie kluczowych kroków diagnostycznych
Jeśli u dziecka występują objawy takie jak nawracające wysypki, problemy trawienne, zaburzenia wzrostu, częste infekcje czy przewlekłe zmęczenie, konieczne jest zgłoszenie się do lekarza. Specjalista po analizie objawów i wykonaniu niezbędnych badań może określić, czy dziecko cierpi na uczulenie na gluten, celiakię lub nadwrażliwość nieceliakalną [2][3][5]. Szybka interwencja zapobiega poważnym konsekwencjom zdrowotnym.
Źródła:
- [1] https://nowagenetyka.pl/alergia-na-gluten-u-niemowlaka-objawy-badania-i-leczenie/
- [2] https://www.testdna.pl/nietolerancja-glutenu-u-dzieci-jak-rozpoznac-objawy-i-podjac-odpowiednie-kroki/
- [3] https://glutenowyzawrotglowy.pl/15_okiem_ekspertow/43_dziecieca_alergia_na_pszenice_celiakie_lub_nieceliakaln_nadrwrazliwosc_na_gluten_jak_je_rozpoznac.html
- [4] https://labhome.pl/objawy-nietolerancji-glutenu/
- [5] https://kardiologdzieciecy.info/uczulenie-na-gluten-u-dzieci/
- [6] https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/alergie-i-nietolerancje-pokarmowe/nieceliakalna-nadwrazliwosc-na-gluten/
- [7] https://1000dni.pl/dolegliwosci-zdrowotne-dziecka/czym-jest-nietolerancja-glutenu
- [8] https://www.samsiezbadaj.pl/nietolerancja-glutenu-u-niemowlat-i-dzieci
AktivKids.pl to portal o rozwoju i zdrowiu dzieci dla rodziców, którzy cenią rzetelną wiedzę podaną bez zbędnych ozdóbek. Łączymy ekspertyzę specjalistów z praktyką codziennego rodzicielstwa – piszemy o tym, co faktycznie działa, nie o tym, co brzmi pięknie w teorii. Żadnych rewolucji ani cudownych metod, tylko sprawdzona wiedza, zdrowy rozsądek i szacunek dla tego, że rodzicielstwo jest wystarczająco trudne bez dodatkowej presji idealności.