Gaworzenie to kluczowy etap rozwoju mowy dziecka rozpoczynający się zazwyczaj między 6. a 9. miesiącem życia. Oznacza świadome, rytmiczne powtarzanie sylab i stanowi najważniejszy sygnał, że dziecko rozwija swój aparat mowy oraz umiejętności społeczne i komunikacyjne [1][2][3]. W tym artykule wyjaśniamy, co oznacza gaworzenie w rozwoju dziecka i dlaczego jest tak istotne.
Definicja gaworzenia i jego rola
Gaworzenie to forma wczesnej komunikacji werbalnej niemowląt, pojawiająca się po okresie głużenia, a przed wypowiedzeniem pierwszych słów [1][2][3]. Charakteryzuje się powtarzaniem sylab otwartych, jak „ba-ba”, „da-da” czy „ma-ma”, w sposób melodyjny i intencjonalny [1][3][6]. Jest to już aktywność świadoma, gdzie dziecko kontroluje wydawane przez siebie dźwięki, naśladując mowę otoczenia i reagując na opiekunów [2][3][4][5].
Gaworzenie pełni kilka kluczowych funkcji: pozwala dziecku eksperymentować z brzmieniem własnego głosu, pomaga rozwijać mięśnie odpowiedzialne za artykulację oraz stymuluje rozwój społeczny i przygotowuje do posługiwania się mowami [1][2][6].
Proces gaworzenia: mechanizmy i elementy składowe
W trakcie gaworzenia dziecko łączy samogłoski ze spółgłoskami, powtarzając konkretne sekwencje sylab, często intonując je w różny sposób i modulując głośność oraz tempo [2][6][7]. Ważnym aspektem jest powtarzalność oraz melodyjność wypowiadanych ciągów dźwiękowych. Gaworzenie oznacza także ćwiczenie przepływu powietrza, kontroli strun głosowych, pracę języka i warg, co ma kluczowe znaczenie dla dalszego rozwoju mowy [1][3][10].
Duże znaczenie ma tu kontrola słuchowa: niemowlę słyszy swoje dźwięki, porównuje je z brzmieniem mowy otoczenia i korzysta z tej informacji, aby coraz wierniej naśladować dorosłych [2][3][4]. Współczesna logopedia podkreśla potrzebę nie tylko monitorowania, ale i aktywnego stymulowania etapu gaworzenia u niemowląt [6][7].
Różnice pomiędzy głużeniem a gaworzeniem
Głużenie, pojawiające się między 3. a 6. miesiącem życia, stanowi wcześniejszy etap rozwoju mowy i polega na mimowolnym wydawaniu przypadkowych dźwięków. Tymczasem gaworzenie to już zjawisko w pełni świadome, oparte na łączeniu spółgłosek z samogłoskami, z zamierzoną powtarzalnością i intencją naśladowania [2][3][4][5]. To także pierwszy moment, w którym wydawane sylaby mają strukturę zbliżoną do właściwych słów.
Na etapie gaworzenia dziecko nie tylko eksperymentuje z dźwiękami, ale także nawiązuje kontakt z otoczeniem za pomocą wypowiadanych sylab i oczekuje odpowiedzi od dorosłych [2][8].
Znaczenie gaworzenia w rozwoju mowy
Obecność gaworzenia uznaje się za jeden z ważniejszych wskaźników prawidłowego rozwoju słuchu i mowy [2][3][7][8]. Dzieci niesłyszące na ogół nie gaworzą, a brak typowego gaworzenia może świadczyć o potencjalnych zaburzeniach, wymagających konsultacji specjalistycznej [3][7][8]. Z tego względu obecnie dużą wagę przywiązuje się do obserwowania tego etapu i reagowania w przypadku nieprawidłowości.
Gaworzenie prowadzi do rozumienia i formułowania słów, a pierwsze wyrazy pojawiają się zwykle około 12. miesiąca życia. W tym czasie dziecko stopniowo zamienia powtarzalne sylaby w zrozumiałe słowa, wykorzystując opanowane wcześniej schematy dźwiękowe [2][3][8].
Ramy czasowe i typowe objawy gaworzenia
Etap gaworzenia najczęściej rozwija się między 6. a 9. miesiącem życia, jednak u niektórych niemowląt może zacząć się już w 5.-6. miesiącu i trwać do 12. miesiąca życia, a wyjątkowo nawet dłużej [1][2][3][5][8]. Według klasyfikacji L. Kaczmarka, stanowi to trzeci główny etap rozwoju mowy po fazie krzyku i głużenia [5].
Najczęściej spotykane sylaby to „ba-ba”, „ma-ma”, „da-da”, „ga-ga” oraz inne ich warianty. Dziecko wypowiada je powtarzalnie, ćwicząc strukturę i rytmikę wypowiedzi, wpływając tym samym na rozwój swojego systemu fonemowego [1][2][4][10].
Znaczenie interakcji i stymulacji gaworzenia
Kształtowanie się gaworzenia jest silnie powiązane z kontaktem rodzinnym i społecznym, a wszelkie interakcje, reakcja rodzica oraz naśladowanie dźwięków znacząco wspierają rozwój tego etapu [2][3][8]. Aktualne trendy kładą nacisk na świadome stymulowanie gaworzenia poprzez prowadzenie „rozmów” z niemowlęciem oraz reagowanie na jego dźwięki [7].
Monitorowanie tego procesu oraz konsultacje z logopedą u niemowląt, które nie gaworzą, pozwalają wcześnie wykryć potencjalne przeszkody w rozwoju słuchu i mowy, a szybka interwencja zwiększa szanse na prawidłowy rozwój kompetencji językowych dziecka [6][7][8].
Podsumowanie
Gaworzenie stanowi nieodłączny i niezwykle ważny element etapu rozwoju mowy dziecka. Pojawia się zazwyczaj między 6. a 9. miesiącem życia i jest świadomym, melodyjnym powtarzaniem sylab, stanowiącym przygotowanie do właściwej komunikacji językowej [1][2][3]. Jego obecność świadczy o prawidłowym rozwoju słuchu i aparatu mowy. Rolą opiekunów jest wspieranie i aktywne uczestniczenie w procesie gaworzenia, a w przypadku niepokojącego braku tego zjawiska – niezwłoczna konsultacja ze specjalistą.
Źródła:
- [1] https://www.somamedica.pl/gaworzenie
- [2] https://pl.wikipedia.org/wiki/Gaworzenie
- [3] https://www.bobowozki.com.pl/blog/porady/kiedy-dziecko-zaczyna-gaworzyc
- [4] https://www.bebiprogram.pl/dziecko-rozwoj-i-zywienie/rozwoj/rozwoj-mozgu-i-zmyslow/okres-postnatalny/gluzenie-a-gaworzenie-czym-sie-roznia
- [5] https://www.fundacjameritum.com/blog/jak-wyglada-prawidlowy-rozwoj-mowy-dziecka
- [6] https://logopedarybka.pl/logopeda-dla-niemowlaka-gaworzenie/
- [7] https://logopedycznesos.pl/rozwoj-mowy-gaworzenie/
- [8] https://ps.zpolesnapodlaska.pl/rozwoj-mowy-dziecka,76,pl
- [10] https://www.nivea.pl/artykuly/pielegnacja-dzieci-i-niemowlat/gluzenie-gaworzenie-dziecko-zaczyna-mowic
AktivKids.pl to portal o rozwoju i zdrowiu dzieci dla rodziców, którzy cenią rzetelną wiedzę podaną bez zbędnych ozdóbek. Łączymy ekspertyzę specjalistów z praktyką codziennego rodzicielstwa – piszemy o tym, co faktycznie działa, nie o tym, co brzmi pięknie w teorii. Żadnych rewolucji ani cudownych metod, tylko sprawdzona wiedza, zdrowy rozsądek i szacunek dla tego, że rodzicielstwo jest wystarczająco trudne bez dodatkowej presji idealności.