Alergia pokarmowa to nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego na określone składniki pożywienia. Najczęstsze alergeny pokarmowe to białko mleka krowiego, jaja, orzechy, pszenica, soja, ryby, skorupiaki i mięczaki, odpowiadające za ponad 90% wszystkich reakcji alergicznych tego typu[1][7]. Objawy mogą mieć różny przebieg, od łagodnych po zagrażającą życiu anafilaksję[4]. Wzrost świadomości oraz zmieniające się nawyki żywieniowe sprawiają, że temat alergii pokarmowych staje się coraz bardziej istotny na całym świecie[3].
Definicja i mechanizmy alergii pokarmowej
Alergia pokarmowa jest reakcją układu odpornościowego, która zachodzi po spożyciu konkretnego pokarmu. Najczęściej mechanizm jest związany z przeciwciałami IgE, które odpowiadają za reakcję natychmiastową, np. pokrzywkę czy wstrząs anafilaktyczny. Występują też reakcje niezależne od IgE, które pojawiają się później i mają odmienny obraz kliniczny[4]. Do rozpoznania alergii pokarmowej konieczne jest wykonanie testów diagnostycznych, takich jak testy skórne czy oznaczanie poziomu IgE we krwi[4].
Nieprawidłowa reakcja immunologiczna na alergeny pokarmowe może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych, zwłaszcza jeśli współistnieją inne choroby atopowe, np. astma. Najgroźniejsze są reakcje prowadzące do anafilaksji[4].
Najczęstsze alergeny pokarmowe
Za większość przypadków alergii pokarmowej odpowiada ograniczona grupa produktów. W literaturze wymienia się tzw. „wielką ósemkę” najczęstszych alergenów, do których należą białko mleka krowiego, jaja, orzechy, pszenica, soja, ryby, skorupiaki i mięczaki[1][7]. Szacuje się, że te składniki są przyczyną ponad 90% wszystkich alergii pokarmowych na świecie[1]. W Unii Europejskiej obowiązkowe jest oznakowanie produktów zawierających 14 głównych alergenów pokarmowych[6].
Z danych wynika, że w Europie alergia na mleko krowie dotyczy nawet 6% dzieci, na jaja 2,5%, a na pszenicę 3,6%. Alergie na orzeszki ziemne występują u około 1,3% populacji[2]. Najczęstsze alergeny pokarmowe to także orzechy i ryby, które są szczególnie niebezpieczne ze względu na ryzyko ciężkiej reakcji anafilaktycznej[4].
Czynniki wpływające na częstość alergii pokarmowej
Częstość występowania alergii pokarmowych zależy od wielu czynników, w tym wieku, nawyków żywieniowych i różnic kulturowych[3]. Większość alergii rozwija się w dzieciństwie, choć niektóre mogą ujawnić się dopiero w wieku dorosłym[1]. Obserwuje się wyższy odsetek zachorowań wśród dzieci, wynoszący co najmniej 6%, natomiast u dorosłych wskaźnik ten wynosi 3-4%[1]. Jednak rzeczywista liczba przypadków może być niedoszacowana, ponieważ nie wszystkie osoby z objawami poddają się szczegółowej diagnostyce[1].
Zmienność występowania alergii pokarmowych jest również związana z globalizacją diety. Nowe produkty spożywcze wprowadzane do codziennego jadłospisu mogą podnosić ryzyko reakcji alergicznych, zwłaszcza w społeczeństwach przyzwyczajonych do tradycyjnej kuchni[3].
Diagnostyka i konsekwencje zdrowotne
Rozpoznanie alergii pokarmowej wymaga precyzyjnego podejścia diagnostycznego. Najważniejsze są testy skórne oraz badania poziomu swoistych przeciwciał IgE we krwi[4]. Ważne jest również uwzględnienie wywiadu klinicznego, gdyż objawy mogą mieć różne nasilenie, od zmian skórnych po wstrząs anafilaktyczny[4].
Alergie pokarmowe bywają przewlekłe i mogą prowadzić do współistnienia z innymi chorobami atopowymi. Wśród powikłań na uwagę zasługuje szczególnie anafilaksja, która stanowi zagrożenie życia[4].
Statystyki i aktualne zalecenia
Statystyki wskazują, że na alergie pokarmowe cierpi coraz więcej osób. Szacuje się, że najczęstsze alergeny pokarmowe odpowiadają za ponad 90% przypadków reakcji alergicznych tego typu[1]. Unia Europejska wymaga obowiązkowego znakowania produktów spożywczych zawierających 14 głównych alergenów, zgodnie z rekomendacjami EFSA[6].
Rosnąca świadomość na temat alergii i postępy w diagnostyce przyczyniają się do lepszego wykrywania i kontroli tych schorzeń[3]. Ustalanie diety eliminacyjnej oraz monitorowanie spożycia alergenów jest kluczowe w minimalizowaniu ryzyka wystąpienia objawów.
Podsumowanie
Najczęściej uczulające pokarmy to produkty pochodzenia białkowego, obejmujące mleko krowie, jaja, orzechy, pszenicę, soję, ryby oraz owoce morza[1][7]. Ich spożycie, szczególnie u osób predysponowanych, wiąże się z ryzykiem poważnych reakcji alergicznych, w tym anafilaksji[4]. Wysoką zachorowalność odnotowuje się głównie wśród dzieci, lecz zjawisko dotyczy także dorosłych. Wczesne rozpoznanie i wdrożenie właściwych procedur diagnostycznych pozwala zminimalizować negatywne skutki alergii pokarmowych dla zdrowia[4].
Źródła:
- https://ncez.pzh.gov.pl/dla-mediow/coraz-wiecej-ludzi-cierpi-na-alergie-i-nietolerancje-pokarmowe/
- https://www.alergia-astma-immunologia.pl/2021_26_1/AAI_01_2021_1404_gugala.pdf
- https://podyplomie.pl/pediatria/22144,alergia-pokarmowa-aktualny-stan-wiedzy
- https://gastroenterologia-praktyczna.pl/a1760/Alergia-czy-nietolerancja-pokarmowa—–roznice-i-podobienstwa.html/
- https://apteline.pl/artykuly/alergia-pokarmowa-14-produktow-ktore-najczesciej-uczulaja
- https://foodfakty.pl/wykaz-efsa-najpopularniejsze-alergeny-i-ich-wystepowanie-w-skladnikach
- https://www.wapteka.pl/porady/alergeny-pokarmowe-wielka-osemka-najczesciej-alergizujacych-pokarmow/
- https://apteka.superpharm.pl/poradnik/wielka-semka-alergenow-pokarmowych-jakie-sa-najczestsze-alergie-pokarmowe-sprawdz-liste-alergenow
- https://www.mp.pl/pacjent/astma/wszystkooastmie/kacikalergika/45994,najpopularniejsze-alergeny
- https://1000dni.pl/dolegliwosci-zdrowotne-dziecka/najczestsze-alergeny-pokarmowe
AktivKids.pl to portal o rozwoju i zdrowiu dzieci dla rodziców, którzy cenią rzetelną wiedzę podaną bez zbędnych ozdóbek. Łączymy ekspertyzę specjalistów z praktyką codziennego rodzicielstwa – piszemy o tym, co faktycznie działa, nie o tym, co brzmi pięknie w teorii. Żadnych rewolucji ani cudownych metod, tylko sprawdzona wiedza, zdrowy rozsądek i szacunek dla tego, że rodzicielstwo jest wystarczająco trudne bez dodatkowej presji idealności.